Συναισθηματική νοημοσύνη: Δεν είναι να ελέγχεις τα συναισθήματά σου, είναι να τα καταλαβαίνεις

Υπάρχει μια κοινή παρανόηση για τη συναισθηματική νοημοσύνη. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι σημαίνει να μη σε επηρεάζουν τα συναισθήματα. Να παραμένεις ήρεμος όταν όλα γύρω σου καίγονται. Να μην αντιδράς. Να διατηρείς μια εξωτερική ψυχραιμία που δείχνει έλεγχο.

Αυτό δεν είναι συναισθηματική νοημοσύνη. Αυτό είναι καταστολή.

Η πραγματική συναισθηματική νοημοσύνη αρχίζει από ένα σημείο που οι περισσότεροι δεν επισκέπτονται ποτέ. Αρχίζει από την ικανότητα να κάθεσαι με αυτό που νιώθεις και να το διαβάζεις σωστά. Όχι να το αποφεύγεις. Όχι να το ερμηνεύεις βιαστικά. Να το καταλαβαίνεις.

Και αυτό, όπως θα δεις, αλλάζει τα πάντα.

Τι είναι συναισθηματική νοημοσύνη

Τον όρο τον διατύπωσαν οι ψυχολόγοι Peter Salovey και John Mayer το 1990. Τον έκανε ευρέως γνωστό ο Daniel Goleman, με το βιβλίο του το 1995. Η συναισθηματική νοημοσύνη περιλαμβάνει την ικανότητα να αναγνωρίζεις τα συναισθήματά σου, να τα κατανοείς, να διαχειρίζεσαι τον τρόπο που εκφράζονται και να αντιλαμβάνεσαι τα συναισθήματα των άλλων.

Στην πράξη όμως, η συναισθηματική νοημοσύνη είναι κάτι πιο συγκεκριμένο από έναν ορισμό. Είναι η ικανότητα να ξέρεις τι σου λέει αυτό που νιώθεις.

Το άγχος δεν είναι απλώς δυσάρεστη αίσθηση. Είναι πληροφορία. Συχνά σου λέει ότι κάτι στη ζωή σου δεν ευθυγραμμίζεται με αυτό που έχεις ορίσει ως σημαντικό. Ο θυμός δεν είναι απλώς αντίδραση. Συνήθως σου λέει ότι ένα όριο παραβιάστηκε ή ότι αντιλαμβάνεσαι κάτι ως άδικο. Η θλίψη δεν είναι αδυναμία. Είναι απόκριση σε απώλεια, και η απώλεια έχει βάρος επειδή αυτό που χάθηκε είχε σημασία.

Χωρίς συναισθηματική νοημοσύνη, αυτά τα μηνύματα χάνονται. Αντιδράς αντί να ανταποκρίνεσαι. Σε κινούν οι παρορμήσεις, όχι οι επιλογές σου. Και σιγά σιγά χάνεις την επαφή με αυτό που πραγματικά συμβαίνει μέσα σου.

Γιατί υπάρχει αυτό το πρόβλημα

Κανείς δεν μας δίδαξε να διαβάζουμε τα συναισθήματά μας. Μας δίδαξαν να τα διαχειριζόμαστε εξωτερικά. Να μην κλαίμε σε δημόσιο χώρο. Να μη δείχνουμε φόβο. Να ελέγχουμε τον θυμό μας. Να φαινόμαστε καλά.

Το αποτέλεσμα είναι μια γενιά ανθρώπων που ξέρουν να κρύβουν αυτό που νιώθουν, αλλά δεν ξέρουν να το καταλαβαίνουν.

Υπάρχει ένα συγκεκριμένο μοτίβο που βλέπω συχνά. Κάποιος νιώθει έντονη δυσφορία σε μια σχέση ή σε μια δουλειά. Αντί να σταθεί σε αυτό που νιώθει και να το εξετάσει, το ερμηνεύει βιαστικά. Λέει στον εαυτό του ότι είναι κουρασμένος, ότι έχει άγχος, ότι χρειάζεται διακοπές. Και έτσι το πραγματικό μήνυμα δεν φτάνει ποτέ.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα συναισθήματα είναι δυνατά. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε εκπαιδευτεί να τα ακούμε.

Επίσης, υπάρχει μια ευρύτερη σύγχυση ανάμεσα στο συναίσθημα και στην αντίδραση. Ο θυμός είναι συναίσθημα. Το να φωνάξεις σε κάποιον είναι αντίδραση. Η θλίψη είναι συναίσθημα. Το να αποσυρθείς για εβδομάδες είναι αντίδραση. Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν ασχολείται τόσο με την αντίδραση όσο με το ενδιάμεσο βήμα. Με αυτό που συμβαίνει ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδρασή σου.

Σε αυτό το ενδιάμεσο βήμα κρίνονται όλα.

Πρακτικά βήματα για να αναπτύξεις συναισθηματική νοημοσύνη

Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι χαρακτηριστικό που έχεις ή δεν έχεις. Είναι ικανότητα που αναπτύσσεται με άσκηση. Τα παρακάτω βήματα δεν είναι θεωρία. Είναι πράξη.

• Ονόμασε αυτό που νιώθεις με ακρίβεια. Το «δεν είμαι καλά» είναι πολύ γενικό για να σου δώσει πληροφορία. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην απογοήτευση, στην οργή, στη μελαγχολία και στην αγωνία. Καθένα από αυτά σου λέει κάτι διαφορετικό. Όταν νιώθεις κάτι έντονο, σταμάτα και ρώτα τον εαυτό σου: τι ακριβώς νιώθω τώρα; Πόσο δυνατό είναι; Σε ποιο μέρος του σώματός μου το αισθάνομαι;
• Βρες την αιτία, όχι την αφορμή. Τις περισσότερες φορές, αυτό που ενοχλεί δεν είναι αυτό που φαίνεται. Κάποιος θυμώνει με έναν συνεργάτη επειδή εκείνος άργησε σε μια συνάντηση. Αν όμως το εξετάσει, ανακαλύπτει ότι ο πραγματικός λόγος είναι άλλος: νιώθει ότι δεν τον σέβονται. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό πρόβλημα από την καθυστέρηση. Ρώτα τον εαυτό σου: τι ακριβώς με ενόχλησε; Τι σημαίνει αυτό για μένα;
• Παρατήρησε το μοτίβο, όχι μόνο τη στιγμή. Αν θυμώνεις κάθε φορά που κάποιος αρνείται αυτό που ζητάς, αυτό δεν είναι τυχαίο. Αν νιώθεις άγχος κάθε φορά που πρέπει να παραδώσεις κάτι σε άλλους για αξιολόγηση, αυτό λέει κάτι για την εσωτερική σου ιστορία. Τα επαναλαμβανόμενα συναισθήματα είναι οι καλύτεροι οδηγοί για το τι μέσα σου χρειάζεται προσοχή.
• Ασκήσου στο «ενδιάμεσο βήμα». Πριν αντιδράσεις σε κάτι που σε αναστατώνει, δώσε στον εαυτό σου χρόνο. Όχι για να σκεφτείς τι να πεις. Για να καταλάβεις τι νιώθεις. Ακόμα και πέντε δευτερόλεπτα αρκούν για να σπάσεις τον αυτοματισμό ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδραση. Αυτή η παύση δεν είναι αδράνεια. Είναι η στιγμή που χτίζεται η συναισθηματική νοημοσύνη.
• Διάβασε τα συναισθήματα των άλλων χωρίς να τα ερμηνεύεις μέσα από τα δικά σου. Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν αφορά μόνο τον εαυτό σου. Αφορά και την ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι τι νιώθουν οι άνθρωποι γύρω σου, χωρίς να προβάλλεις πάνω τους αυτό που θα ένιωθες εσύ στη θέση τους. Αυτό απαιτεί πραγματική παρατήρηση και, συχνά, απλές ερωτήσεις αντί για υποθέσεις.

Συμπέρασμα

Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν σε κάνει λιγότερο ευάλωτο. Σου δίνει καθαρότητα. Σε βοηθά να ξέρεις τι συμβαίνει μέσα σου, ώστε να επιλέγεις πώς να κινηθείς αντί να παρασύρεσαι από ό,τι εμφανίζεται μπροστά σου.

Οι άνθρωποι με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι ψυχροί ούτε αποστασιοποιημένοι. Είναι παρόντες. Νιώθουν πλήρως, αλλά δεν χάνουν τον εαυτό τους μέσα σε αυτό που νιώθουν.

Αυτή η ισορροπία δεν είναι δεδομένη. Χτίζεται. Και χτίζεται με τον ίδιο τρόπο που χτίζεται κάθε ουσιαστική ικανότητα: με προσοχή, με εξάσκηση και με την ειλικρίνεια να κοιτάς αυτό που πραγματικά συμβαίνει, ακόμα και όταν δεν είναι άνετο.

Η σχέση με τον πραγματικό σου εαυτό περνά από εκεί. Από την ικανότητα να τον ακούς όταν μιλά μέσα από αυτό που νιώθεις.

Συχνές ερωτήσεις

Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι έμφυτη ή αναπτύσσεται;

Αναπτύσσεται. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν φυσική ευαισθησία στα συναισθήματα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν αυτόματα συναισθηματική νοημοσύνη. Η ευαισθησία χωρίς κατανόηση μπορεί να γίνει πηγή σύγχυσης. Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι η ικανότητα να ερμηνεύεις και να χρησιμοποιείς αυτό που νιώθεις. Και αυτή η ικανότητα ασκείται.

Ποια είναι η σχέση συναισθηματικής νοημοσύνης και αυτογνωσίας;

Είναι άμεσα συνδεδεμένες. Η αυτογνωσία είναι η βάση. Αν δεν ξέρεις ποιος είσαι και τι σε κινεί, δεν μπορείς να κατανοήσεις γιατί νιώθεις αυτό που νιώθεις. Η συναισθηματική νοημοσύνη χτίζεται πάνω σε αυτή τη βάση και την επεκτείνει στις σχέσεις και στις αποφάσεις.

Μπορεί κάποιος να έχει υψηλό δείκτη νοημοσύνης (IQ) και χαμηλή συναισθηματική νοημοσύνη;

Ναι, και είναι αρκετά συνηθισμένο. Η γνωστική και η συναισθηματική νοημοσύνη είναι διαφορετικές ικανότητες. Κάποιος μπορεί να λύνει σύνθετα προβλήματα με λογική και ταυτόχρονα να αδυνατεί να κατανοήσει γιατί αντιδρά με ορισμένο τρόπο σε συγκεκριμένες καταστάσεις.

Πώς επηρεάζει η συναισθηματική νοημοσύνη τις σχέσεις;

Με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Οι άνθρωποι με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη τείνουν να επικοινωνούν πιο καθαρά, επειδή ξέρουν τι νιώθουν και γιατί. Δεν φορτώνουν στους άλλους τη δική τους σύγχυση. Επίσης, μπορούν να ακούν χωρίς να αμύνονται αμέσως, επειδή δεν αισθάνονται ότι κάθε κριτική απειλεί την ταυτότητά τους.

Η συναισθηματική νοημοσύνη σχετίζεται με την επαγγελματική επιτυχία;

Σε πολλούς τομείς, ναι. Ιδιαίτερα σε ρόλους με συνεργασία, ηγεσία ή επικοινωνία με ανθρώπους. Όταν καταλαβαίνεις τι κινεί τους ανθρώπους γύρω σου, διαχειρίζεσαι συγκρούσεις χωρίς να τις κλιμακώνεις και παίρνεις αποφάσεις χωρίς να σε παρασύρει η πίεση της στιγμής, τα αποτελέσματα αλλάζουν άμεσα.

Από πού ξεκινώ αν θέλω να αναπτύξω τη συναισθηματική μου νοημοσύνη;

Από το απλούστερο σημείο. Την επόμενη φορά που θα νιώσεις κάτι έντονο, μην κάνεις τίποτα για δύο λεπτά. Μην εξηγήσεις, μην αντιδράσεις, μην αποφύγεις. Απλώς παρατήρησε. Τι νιώθεις; Πού το νιώθεις; Τι το προκάλεσε; Αυτή η απλή άσκηση, επαναλαμβανόμενη, αλλάζει σταδιακά τον τρόπο που σχετίζεσαι με τον εσωτερικό σου κόσμο.