Αυτοεκτίμηση: Δεν χτίζεται με επιτυχίες - χτίζεται με αλήθεια

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι η αυτοεκτίμηση έρχεται από έξω. Από την έγκριση των άλλων. Από τα αποτελέσματα που παράγουν. Από το πόσο καλοί φαίνονται στα μάτια του περιβάλλοντός τους.

Αυτή η πεποίθηση είναι το ίδιο το πρόβλημα.

Όταν η αξία σου εξαρτάται από εξωτερικές συνθήκες, δεν έχεις αυτοεκτίμηση. Έχεις μια ευαίσθητη ισορροπία που καταρρέει κάθε φορά που κάτι πάει στραβά. Και κάποια στιγμή, κάτι πάει πάντα στραβά.

Αυτό το άρθρο δεν μιλά για το πώς να νιώθεις καλύτερα για τον εαυτό σου. Μιλά για κάτι βαθύτερο: τη σχέση που έχεις με τον εαυτό σου όταν δεν υπάρχει λόγος να νιώθεις καλά.

Τι είναι αυτοεκτίμηση

Η αυτοεκτίμηση είναι η αξία που αποδίδεις στον εαυτό σου ως άνθρωπο - ανεξάρτητα από τι κάνεις, τι έχεις ή τι λένε οι άλλοι για σένα.

Δεν είναι αυτοπεποίθηση. Η αυτοπεποίθηση αφορά δεξιότητες. Μπορείς να είσαι πολύ ικανός σε κάτι και να έχεις μηδαμινή αυτοεκτίμηση. Το βλέπεις στον άνθρωπο που τα πηγαίνει εξαιρετικά στη δουλειά του αλλά καταρρέει στις προσωπικές του σχέσεις - γιατί εκεί δεν έχει "επίτευγμα" να κρυφτεί πίσω από αυτό.

Δεν είναι ναρκισσισμός. Ο ναρκισσισμός είναι αντισταθμιστική συμπεριφορά - υπερβολική αυτοπροβολή που καλύπτει βαθιά ανασφάλεια. Η πραγματική αυτοεκτίμηση είναι αθόρυβη. Δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα.

Η αυτοεκτίμηση είναι, στην ουσία της, η εσωτερική ιστορία που λες για το ποιος είσαι. Όχι τι έχεις κάνει. Όχι τι θα κάνεις. Ποιος είσαι τώρα, με τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία σου, με τα λάθη και τις επιλογές σου.

Αν αυτή η ιστορία είναι συνεχώς αρνητική, αν η φωνή μέσα σου σε υποτιμά, σε συγκρίνει, σε κρίνει με σκληρότητα που δεν θα εφάρμοζες ποτέ σε κάποιον άλλον - τότε η αυτοεκτίμησή σου έχει πρόβλημα.

Γιατί το πρόβλημα υπάρχει

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν είναι χαρακτηριστικό. Είναι μάθηση.

Μαθαίνεται νωρίς. Μέσα από μηνύματα που λάβαμε στην παιδική ηλικία - ρητά ή άρρητα. "Δεν είσαι αρκετά καλός." "Να είσαι προσεκτικός." "Μην τραβάς την προσοχή." "Τι θα πουν;" Αυτά τα μηνύματα δεν μείναν στο παρελθόν. Έγιναν η εσωτερική φωνή.

Μαθαίνεται επίσης μέσα από εμπειρίες αποτυχίας που δεν επεξεργαστήκαμε σωστά. Ένα άτομο που αποτυγχάνει σε κάτι και συμπεραίνει "είμαι αποτυχημένος" - αντί για "αυτή η προσπάθεια δεν πέτυχε" - αρχίζει να χτίζει μια ταυτότητα γύρω από την αποτυχία.

Και μαθαίνεται μέσα από συγκρίσεις. Ζούμε σε εποχή όπου η σύγκριση είναι διαρκής και σχεδόν αυτόματη. Βλέπεις τα highlights της ζωής των άλλων και τα συγκρίνεις με τα lowlights της δικής σου. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο.

Υπάρχει όμως και ένας λιγότερο προφανής λόγος: η αυτοεκτίμηση που βασίζεται σε επιτεύγματα είναι από τη φύση της ασταθής. Αν νιώθεις αξία μόνο όταν πετυχαίνεις, κάθε αποτυχία γίνεται απειλή για την ταυτότητά σου. Και έτσι ζεις σε μια μόνιμη κατάσταση αγωνίας - προσπαθώντας να αποδείξεις ξανά και ξανά κάτι που δεν θα αποδειχθεί ποτέ αρκετά.

Πρακτικά βήματα για να χτίσεις αυτοεκτίμηση που αντέχει

Δεν υπάρχει τεχνική που να λύνει αυτό σε μια εβδομάδα. Όσοι το υπόσχονται, πουλάνε κάτι που δεν ισχύει. Αυτό που ακολουθεί είναι δουλειά - αργή, σταθερή, αξιόπιστη.

1. Διάκρινε ποιος είσαι από τι κάνεις

Αυτό είναι το πιο θεμελιώδες βήμα. Η δουλειά σου, τα αποτελέσματά σου, η κοινωνική σου εικόνα - αυτά είναι πράγματα που κάνεις ή έχεις. Δεν είναι αυτό που είσαι.

Μια απλή άσκηση: γράψε ποιες είναι οι αξίες σου ως άνθρωπος. Όχι οι στόχοι σου. Οι αξίες. Πώς θέλεις να συμπεριφέρεσαι στους ανθρώπους γύρω σου; Τι σε καθορίζει ως χαρακτήρα, ανεξάρτητα από αποτελέσματα; Αυτή είναι η ταυτότητά σου. Και αυτή δεν αλλάζει κάθε φορά που αποτυγχάνεις σε κάτι.

2. Άλλαξε τη σχέση σου με το λάθος

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση και ο φόβος του λάθους πάνε μαζί. Όταν κάθε λάθος σε επιβεβαιώνει ότι "δεν είσαι αρκετός", αρχίζεις να αποφεύγεις καταστάσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε λάθος. Και έτσι συρρικνώνεσαι.

Η εναλλακτική δεν είναι να αδιαφορείς για τα λάθη σου. Είναι να τα βλέπεις ως πληροφορία, όχι ως ετυμηγορία. "Έκανα λάθος σε αυτό" δεν σημαίνει "είμαι λάθος ως άνθρωπος". Αυτή η διάκριση, αν την εσωτερικεύσεις, αλλάζει πολλά.

3. Σταμάτα να ζητάς εξωτερική επικύρωση για εσωτερικές αποφάσεις

Υπάρχει διαφορά μεταξύ να ζητάς γνώμη - που είναι χρήσιμο - και να περιμένεις από τους άλλους να σου πουν αν είσαι καλός. Το δεύτερο είναι παγίδα.

Κάθε φορά που παίρνεις μια εσωτερική απόφαση - για το πώς θέλεις να ζεις, τι σου είναι σημαντικό, τι σε κάνει να νιώθεις ακέραιος - και περιμένεις να σου επιβεβαιωθεί από κάποιον άλλο, δυναμώνεις την εξάρτηση. Μαθαίνεις να εμπιστεύεσαι τους άλλους περισσότερο από τον εαυτό σου.

Αντ' αυτού, ρώτα τον εαυτό σου: "Τι πιστεύω εγώ για αυτό;" Και μάθε να στέκεσαι σε αυτή την απάντηση.

4. Πρόσεξε την εσωτερική σου φωνή - και αμφισβήτησέ την

Η φωνή που σε κρίνει, που σε συγκρίνει, που σου λέει ότι δεν είσαι αρκετός - δεν είναι αλήθεια. Είναι συνήθεια σκέψης. Χτίστηκε κάποτε, και μπορεί να αποδομηθεί.

Δεν χρειάζεται να την αντικαταστήσεις με υπερβολικά θετικά μηνύματα που δεν πιστεύεις. Αυτό δεν λειτουργεί. Χρειάζεται να μάθεις να τη βλέπεις ως αυτό που είναι: μια σκέψη, όχι μια αλήθεια. "Νομίζω ότι δεν τα καταφέρνω" είναι πολύ διαφορετικό από "δεν τα καταφέρνω".

Κάθε φορά που εμφανίζεται μια αυτοκριτική σκέψη, ρώτα: "Ποια είναι η απόδειξη; Αν έλεγα αυτό σε έναν φίλο μου, θα ήταν δίκαιο;" Στις περισσότερες περιπτώσεις, η απάντηση είναι όχι.

5. Δράσε σύμφωνα με τις αξίες σου - ανεξάρτητα από αποτέλεσμα

Αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό εργαλείο. Η αυτοεκτίμηση δεν χτίζεται από το να νιώθεις καλά. Χτίζεται από το να ενεργείς με τρόπο που σέβεσαι.

Όταν παίρνεις μια δύσκολη απόφαση που ξέρεις ότι είναι σωστή, ακόμα κι αν δεν σε βολεύει - αυτό δυναμώνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Όταν λες αυτό που πιστεύεις ακόμα κι αν δεν ακουστεί καλά - αυτό δυναμώνει την εικόνα σου για τον εαυτό σου. Αυτό είναι η αυτοεκτίμηση σε πράξη.

Συμπέρασμα

Η αυτοεκτίμηση δεν είναι κάτι που κερδίζεις. Είναι κάτι που επιλέγεις να χτίσεις, με συγκεκριμένες πράξεις, επανειλημμένα, με την πάροδο του χρόνου.

Δεν έρχεται από τον έπαινο. Δεν έρχεται από την επιτυχία. Δεν έρχεται από το να πείσεις τους άλλους ότι αξίζεις.

Έρχεται από το να αλλάξεις την εσωτερική ιστορία που λες για τον εαυτό σου. Από το να μαθαίνεις να στέκεσαι δίπλα στον εαυτό σου - ιδιαίτερα όταν τα πράγματα είναι δύσκολα και δεν υπάρχει κανείς να σε επιβεβαιώσει.

Αυτό δεν είναι αυτοβελτίωση ως trend. Είναι η βαθύτερη δουλειά που μπορείς να κάνεις για τη ζωή σου.

Συχνές ερωτήσεις

Η αυτοεκτίμηση μπορεί να αλλάξει στην ενήλικη ζωή;

Ναι. Η αυτοεκτίμηση δεν είναι εγγενές χαρακτηριστικό - είναι σύνολο σκέψεων και συνηθειών που έχουν χτιστεί. Ό,τι χτίστηκε, μπορεί να αλλάξει. Χρειάζεται χρόνο και συνειδητή προσπάθεια, αλλά είναι εφικτό σε οποιαδήποτε ηλικία.

Τι διαφορά έχει η αυτοεκτίμηση από την αυτοπεποίθηση;

Η αυτοπεποίθηση αφορά το "μπορώ να το κάνω αυτό". Η αυτοεκτίμηση αφορά το "αξίζω ως άνθρωπος". Μπορείς να έχεις υψηλή αυτοπεποίθηση σε τομείς που κυριαρχείς και ταυτόχρονα πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση. Οι δύο έννοιες συνδέονται, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Γιατί η θετική σκέψη δεν αρκεί για να βελτιώσω την αυτοεκτίμησή μου;

Γιατί αν δεν πιστεύεις τα θετικά μηνύματα που λες στον εαυτό σου, δεν αλλάζει τίποτα - και μπορεί να χειροτερέψει η κατάσταση, γιατί η απόσταση μεταξύ αυτών που λες και αυτών που νιώθεις γίνεται πιο εμφανής. Η αυτοεκτίμηση χτίζεται μέσα από πράξεις που σέβεσαι, όχι μέσα από φράσεις που επαναλαμβάνεις.

Πώς ξέρω αν έχω πραγματικά χαμηλή αυτοεκτίμηση;

Μερικά σαφή σημάδια:

• Δυσκολεύεσαι να δεχτείς επαίνους χωρίς να τους απορρίψεις ή να τους υποτιμήσεις.
• Η κριτική - ακόμα και εποικοδομητική - σε βυθίζει δυσανάλογα.
• Συχνά συγκρίνεις τον εαυτό σου με άλλους και βγαίνεις πάντα χαμηλότερα.
• Έχεις δυσκολία να θέτεις όρια, γιατί φοβάσαι να μην σε απορρίψουν.
• Η αίσθηση της αξίας σου εξαρτάται συνεχώς από εξωτερικές επιβεβαιώσεις.

Η αυτοεκτίμηση σχετίζεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζω τις σχέσεις μου;

Άμεσα. Οι άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά ανέχονται συμπεριφορές που δεν τους αξίζουν, γιατί στο βάθος πιστεύουν ότι δεν μπορούν να ζητήσουν κάτι καλύτερο. Η αυτοεκτίμηση καθορίζει τι θεωρείς αποδεκτό - στις σχέσεις, στη δουλειά, στο πώς σε φέρονται. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η δουλειά σε αυτή την περιοχή έχει τόσο μεγάλο αντίκτυπο σε ολόκληρη τη ζωή σου.