Αυτοσαμποτάζ: Γιατί καταστρέφεις ό,τι χτίζεις

Έχεις βάλει έναν στόχο. Ξέρεις τι πρέπει να κάνεις. Και ακριβώς όταν αρχίζεις να προχωράς, κάτι σε σταματά. Δεν είναι εξωτερικό εμπόδιο. Είναι εσύ ο ίδιος.

Αυτό είναι το αυτοσαμποτάζ. Και είναι πιο συχνό από ό,τι παραδέχεσαι.

Δεν μιλάμε για ατυχία. Δεν μιλάμε για έλλειψη χρόνου ή κακές συνθήκες. Μιλάμε για μια εσωτερική κίνηση που γκρεμίζει συστηματικά ό,τι χτίζεις. Και γίνεται τόσο φυσικά, που συνήθως δεν την αντιλαμβάνεσαι καν τη στιγμή που συμβαίνει.

Τι είναι αυτοσαμποτάζ

Αυτοσαμποτάζ είναι κάθε σκέψη, απόφαση ή συμπεριφορά που σε εμποδίζει να φτάσεις σε αυτό που λες ότι θέλεις. Το κλειδί είναι η λέξη «λες». Γιατί το αυτοσαμποτάζ δεν συγκρούεται με τους στόχους σου. Συγκρούεται με την ταυτότητά σου.

Εδώ είναι το σημείο που οι περισσότεροι χάνουν το νόημα. Πιστεύουν ότι το πρόβλημα είναι η έλλειψη κινήτρου ή η κακή διαχείριση χρόνου. Ψάχνουν τεχνικές. Δοκιμάζουν μεθόδους. Και συνεχίζουν να σαμποτάρουν τον εαυτό τους, γιατί δεν έχουν αγγίξει το πραγματικό επίπεδο του προβλήματος.

Το αυτοσαμποτάζ λειτουργεί ως μηχανισμός συνέπειας. Ο εγκέφαλός σου δεν επιτρέπει να ζεις αλλιώς από ό,τι πιστεύεις ότι είσαι. Αν βαθιά μέσα σου έχεις ενσωματώσει την εικόνα «δεν τα καταφέρνω», τότε κάθε φορά που αρχίζεις να τα καταφέρνεις, το σύστημά σου ενεργοποιείται για να επαναφέρει την ισορροπία. Δηλαδή, για να σε επαναφέρει εκεί που «ανήκεις» σύμφωνα με την εσωτερική σου ιστορία.

Αυτοσαμποτάζ δεν είναι ένα μεμονωμένο συμβάν. Είναι ένα μοτίβο. Και τα μοτίβα έχουν αιτία.

Γιατί το πρόβλημα υπάρχει

Η ρίζα του αυτοσαμποτάζ σπάνια είναι αυτό που φαίνεται στην επιφάνεια. Σε πολλές περιπτώσεις, κρύβεται σε τρεις βαθύτερες δυναμικές.

Η πρώτη είναι η ασυμφωνία ταυτότητας. Έχεις έναν στόχο που δεν ανήκει στον τρόπο που βλέπεις τον εαυτό σου. Θέλεις να αναπτύξεις μια επιχείρηση, αλλά βαθιά κουβαλάς την εικόνα ότι δεν είσαι «τύπος που επιτυγχάνει στο επαγγελματικό». Θέλεις μια υγιή σχέση, αλλά έχεις ενσωματώσει την πεποίθηση ότι δεν αξίζεις σταθερότητα. Κάθε φορά που πλησιάζεις τον στόχο, το σαμποτάζ σε φέρνει πίσω στο οικείο.

Η δεύτερη είναι ο φόβος της επιτυχίας. Αυτό ακούγεται παράδοξο. Ποιος φοβάται να επιτύχει; Πολλοί. Γιατί η επιτυχία φέρνει αλλαγή. Και η αλλαγή σημαίνει ότι θα κληθείς να ανταποκριθείς σε νέες απαιτήσεις, νέες σχέσεις, νέα επίπεδα ευθύνης. Για κάποιον που έχει συνδέσει την ασφάλεια με το να μένει στα γνωστά, αυτό είναι απειλή. Και ο εγκέφαλος αντιδρά αναλόγως.

Η τρίτη είναι η ασυνείδητη αφοσίωση σε παλιά συστήματα. Πολλοί από εμάς έχουμε μεγαλώσει σε περιβάλλοντα όπου το να πετυχαίνεις ήταν ύποπτο, επικίνδυνο ή απαγορευμένο. Ίσως στην οικογένειά σου η επιτυχία αντιμετωπιζόταν με ζήλια. Ίσως το να ξεπεράσεις τους δικούς σου ανθρώπους ένιωθε σαν προδοσία. Αυτές οι πεποιθήσεις δεν εξαφανίστηκαν. Απλώς έγιναν αθέατες.

Το κοινό σε όλες αυτές τις δυναμικές είναι ότι δεν λειτουργούν λογικά. Δεν μπορείς να τις αντιμετωπίσεις με επιχειρήματα. Χρειάζεσαι μια διαφορετική προσέγγιση.

Πρακτικά βήματα για να διακόψεις το μοτίβο

1. Εντόπισε το μοτίβο, όχι μεμονωμένα συμβάντα.

Πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο, χρειάζεσαι να δεις το σαμποτάζ ως ακολουθία, όχι ως τυχαία γεγονότα. Πάρε χαρτί και σημείωσε: πότε ακριβώς διακόπηκε η προσπάθεια; Τι είχε προηγηθεί; Ποια ήταν η δικαιολογία; Αν το κάνεις αυτό για τρεις ή τέσσερις παλιές καταστάσεις, θα αρχίσεις να βλέπεις επαναλαμβανόμενη δομή. Αυτή η δομή είναι η πληροφορία που χρειάζεσαι.

2. Αναγνώρισε την εσωτερική ιστορία που υπηρετεί το σαμποτάζ.

Κάθε αυτοκαταστροφικό μοτίβο υπηρετεί μια αφήγηση. «Δεν είμαι αρκετά καλός.» «Αν πετύχω, θα με φθονούν.» «Δεν αξίζω να έχω αυτό που θέλω.» Αυτές οι προτάσεις δεν είναι απόψεις. Είναι ταυτότητα. Και η ταυτότητα καθοδηγεί τη συμπεριφορά πολύ πιο αποτελεσματικά από ό,τι οποιαδήποτε τεχνική. Η ερώτηση δεν είναι «πώς να σταματήσω να σαμποτάρω τον εαυτό μου;» Η ερώτηση είναι «ποια εικόνα του εαυτού μου επιβεβαιώνει αυτή η συμπεριφορά;»

3. Δες τη στιγμή της αντίστασης με ακρίβεια.

Το αυτοσαμποτάζ δεν συμβαίνει αφηρημένα. Συμβαίνει σε μια συγκεκριμένη στιγμή, με συγκεκριμένο ερέθισμα. Άνοιξες τον υπολογιστή για να δουλέψεις κάτι σημαντικό και βρέθηκες να κάνεις κάτι άσχετο. Ήσουν έτοιμος/η να πάρεις μια απόφαση και ανέβαλες ξανά. Ήταν η ευκαιρία μπροστά σου και βρήκες έναν λόγο να μην προχωρήσεις. Αυτή η στιγμή έχει ένα συναίσθημα μέσα της. Μάθε να το αναγνωρίζεις. Είναι η είσοδος στο μοτίβο.

4. Άλλαξε τη σχέση σου με τη δυσφορία, όχι τη δυσφορία αυτή καθεαυτή.

Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι η προσπάθεια να εξαλειφθεί το άγχος ή η αντίσταση που προηγείται του σαμποτάζ. Αυτό δεν λειτουργεί. Η δυσφορία δεν εξαφανίζεται. Αυτό που αλλάζει είναι η σχέση σου μαζί της. Αντί να ερμηνεύεις την αντίσταση ως σήμα κινδύνου, μπορείς να αρχίσεις να την αναγνωρίζεις ως σήμα ότι πλησιάζεις κάτι σημαντικό. Αυτή η μετατόπιση δεν είναι θέμα θετικής σκέψης. Είναι θέμα επανερμηνείας των εσωτερικών δεδομένων.

5. Χτίσε νέες αποδείξεις για τον πραγματικό σου εαυτό.

Η ταυτότητα δεν αλλάζει με αποφάσεις. Αλλάζει με επαναλαμβανόμενες εμπειρίες που αντικρούουν την παλιά αφήγηση. Αν η εσωτερική σου ιστορία λέει «δεν τελειώνω ό,τι αρχίζω», τότε χρειάζεσαι να δημιουργήσεις αποδείξεις ότι αυτό δεν ισχύει. Μικρές, συγκεκριμένες, επαληθεύσιμες αποδείξεις. Όχι μεγάλες χειρονομίες. Μια δέσμευση που τήρησες. Μια απόφαση που δεν ανέτρεψες. Ένα βήμα που ολοκλήρωσες, χωρίς εκτροπή. Αυτά τα μικρά γεγονότα, όταν συσσωρεύονται, αρχίζουν να ανασχηματίζουν το πώς βλέπεις τον πραγματικό σου εαυτό.

Συμπέρασμα

Το αυτοσαμποτάζ δεν είναι πρόβλημα βούλησης. Δεν το λύνεις με περισσότερη προσπάθεια ή αυστηρότερη ρουτίνα. Το λύνεις όταν αντιμετωπίσεις την ταυτότητα που το τρέφει.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσεις να ρωτάς «τι κάνω λάθος;» και να αρχίσεις να ρωτάς «ποιον πιστεύω ότι είμαι;». Γιατί ό,τι πιστεύεις για τον εαυτό σου, αυτό θα επιβεβαιώνεις, ακόμα και αν αυτό σε βλάπτει.

Η διακοπή του αυτοσαμποτάζ δεν είναι ένα βήμα. Είναι μια διαδικασία. Αλλά ξεκινά πάντα από το ίδιο σημείο: να δεις καθαρά τι συμβαίνει, χωρίς να το δικαιολογείς και χωρίς να καταδικάζεις τον εαυτό σου γι' αυτό.

Μόλις το δεις, έχεις ήδη κάνει το πρώτο βήμα.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει αυτοσαμποτάζ στην καθημερινή ζωή;

Αυτοσαμποτάζ είναι κάθε επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που σε εμποδίζει να φτάσεις σε αυτό που λες ότι θέλεις. Μπορεί να εκδηλώνεται ως αναβλητικότητα, ως υπερβολική αυτοκριτική, ως αποφυγή ευκαιριών ή ως καταστροφή σχέσεων και καταστάσεων που ήταν θετικές.

Το αυτοσαμποτάζ είναι συνειδητό;

Σπάνια. Στις περισσότερες περιπτώσεις λειτουργεί ασυνείδητα. Ο άνθρωπος δεν αποφασίζει συνειδητά να αποτύχει. Απλώς ακολουθεί εσωτερικά μοτίβα που δεν έχει εξετάσει ποτέ.

Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα σημάδια αυτοσαμποτάζ;

Μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα σημάδια είναι τα εξής:

• Αρχίζεις δυνατά και σταματάς πριν ολοκληρώσεις.
• Βρίσκεις πάντα μια δικαιολογία την κρίσιμη στιγμή.
• Γκρεμίζεις καλές καταστάσεις πριν προλάβουν να παγιωθούν.
• Νιώθεις ανάξιος κάθε φορά που κάτι πηγαίνει καλά.
• Επαναλαμβάνεις τα ίδια λάθη σε διαφορετικά πλαίσια.

Μπορεί κάποιος να ξεπεράσει το αυτοσαμποτάζ μόνος του;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι. Η αυτογνωσία και η συνειδητή παρατήρηση των προτύπων μπορούν να φέρουν σημαντικές αλλαγές. Ωστόσο, όταν το αυτοσαμποτάζ έχει βαθιές ρίζες σε παλιές εμπειρίες ή τραύματα, η συνεργασία με έναν ειδικό επιταχύνει τη διαδικασία και μειώνει τον κίνδυνο να σαμποτάρεις και την ίδια την προσπάθεια αλλαγής.

Ποια είναι η σχέση αυτοσαμποτάζ και αυτοεκτίμησης;

Είναι άμεση. Χαμηλή αυτοεκτίμηση σημαίνει ότι βαθιά δεν πιστεύεις ότι αξίζεις αυτό που επιδιώκεις. Και αν δεν το πιστεύεις, το σύστημά σου θα φροντίσει να σε επαναφέρει σε επίπεδο που αντιστοιχεί στην εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου. Γι' αυτό η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης δεν είναι ξεχωριστό θέμα από το αυτοσαμποτάζ. Είναι κεντρικό κομμάτι της ίδιας εικόνας.

Πότε το αυτοσαμποτάζ χρειάζεται επαγγελματική υποστήριξη;

Όταν το μοτίβο επαναλαμβάνεται σε πολλές περιοχές της ζωής, όταν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν μπορεί να εντοπίσει από πού ξεκινά, ή όταν η προσπάθεια αλλαγής παράγει εντονότερο άγχος αντί για πρόοδο, τότε η συνεργασία με έναν coach ή ψυχολόγο είναι η πιο αποτελεσματική κίνηση.